İlker Altun
Kendinizi bir an için kalecilerin yerine koyun. Arkanızda, 7.32-2.44 ölçülerinde, üç direğin arasında fileler ile kaplı savunmanız gereken bir alan var. Yapacağınız bir kurtarış sizi göklere çıkaracağı gibi, yapacağınız tek bir hata size büyük bir sorumluluk yükleyecek. On tane muhteşem kurtarış yaparsınız göklere çıkarılırsınız ancak bir tane hatalı gol yersiniz, yediğiniz hatalı gol konuşulur, günah keçisi ilan edilirsiniz. Futbol oynayanların ve izleyenlerin bildiği bir şeydir bu. Kalecilik zor iştir cesaret ister,sabır ister, disiplin ister, motivasyon ister. Bugünkü yazımda, sizlere anlatacağım Lev Yashin, futbolda kalecilik anlayışını değiştirmiştir. Futbol oynadığı zamanlarda kaleciler, kale çizgisinden dışarı çıkmazlardı. Kale çizgisinde durarak, topun kaleye gelmesini beklerler ve hamlelerini öyle yaparlardı. Yashin, bu anlayışı değiştirdi. Ceza sahasının kaleciye ait bir alan olduğunu, kalecilerin bu sahanın içinde rahat davranabileceğini, golü ceza sahasının içinde ve dışında önleyebileceklerini gösterdi. Ayrıca defans oyuncularını yönlendiren, defans oyuncularını organize eden ilk kaleci olmuştur. Yashin, futbolda kültleşmiş bir kurala başkaldırıdır, kalecilerin makus talihlerinin değişmesinde öncü olmuştur…
Çocukluğu ve Futbola Başlaması
Lev Yashin, 1929 yılında fabrika işçisi bir ailenin çocuğu olarak Moskova’da dünyaya geldi. 12 yaşında, Sovyetler Birliği’nin 2.Dünya Savaşı’na girmesi ile bir fabrikada çalışmaya başladı. 18 yaşına kadar fabrikada çalıştı. Ancak sağlık şartlarının el vermemesi sebebiyle fabrikadaki işini bırakmak zorunda kaldı ve 20 yaşına kadar bir metal atölyesinde çırak olarak çalışmaya başladı. Fabrikada çalıştığı vakitler Yashin, fabrikanın futbol takımında kaleci olarak oynamaktaydı. Lev, 20 yaşına geldiğinde o zamanlar Sovyet İçişleri Bakanlığı’nın futbol takımı olan Dinamo Moskova’nın yetenek avcıları tarafından bir futbol müsabakasında keşfedildi. Dinamo Moskova’nın yetenek avcıları Lev’i Dinamo Moskova ile sözleşme imzalaması için ikna ettiler ve Lev Yashin’in 21 yıl sürecek olan profesyonel futbol hayatı 1949 yılında, Dinamo Moskova’ya attığı imza ile başlamış oldu.
Dinamo Moskova’da İlk Yılları
Lev Yashin altyapıda çıktığı antrenmanlarda ve dostluk maçlarında iyi performans gösteremedi. Çok basit goller yiyor ve çok basit hatalar yapıyordu. Antrenörleri Yashin’i Dinamo Moskova’nın buz hokeyi takımına göndermeye karar verdiler. Yashin, Dinamo Moskova’nın buz hokeyi takımında kaleyi devraldı. 1953 yılında Dinamo Moskova ile Sovyet Buz Hokeyi Şampiyonası’nı kazandı. Aynı yıl, Dinamo Moskova’nın futbol takımının kalecisi ValterSanaya takımdan ayrıldı. Kaleye kimi koyacaklarını kara kara düşünen Dinamo Moskova teknik ekibi, çözümü Lev Yashin’i tekrar futbol takımına almak ile buldular ve böylece Lev Yashin, başladığı yer olan yeşil sahalara geri dönmüş oldu.
Buz Hokeyi Kalecisi Yashin’den, SSCB Futbol Milli Takımı Kalecisi Yashin’e
1954 yılına geldiğimizde Dinamo Moskova, lig şampiyonu oldu. Yashin, takımının şampiyon olmasında büyük bir rol üstlendi ve 1954 Dünya Kupası’na katılacak olan SSCB Milli Takımı’nın Dünya Kupası kadrosuna dahil edildi. İki sene sonra, 1956 yılında Yashin, SSCB’nin Dünya Olimpiyat Turnuvası kadrosunda yer aldı ve takımıyla birlikte bu turnuvada şampiyon olarak, altın madalya kazandı. Yashin bu turnuvada kalesinde sadece iki gol görerek, takımının şampiyon olmasında kilit bir rol üstlendi. 1958 yılına geldiğimizde Yashin, ismini bütün dünyaya duyuracaktır. Dünya Kupası grup maçlarında, SSCB’nin Brezilya ile oynadığı maçta maçın farka gitmesini önledi. Play-off’larda İngiltere ile oynanan maçta kalesini gole kapattı ve takımının çeyrek finale çıkmasını sağladı. Çeyrek finalde İsveç ile oynanan maçta da müthiş bir performans gösteren Yashin, takımının İsveç’e elenmesine engel olamadı. Bu turnuva ile Yashin, kendisine kolay gol atılamayacağını tüm dünyaya göstermiş oldu. 1960 yılına geldiğimizde, ilk defa düzenlenecek olan Avrupa Futbol Şampiyonası’nda SSCB şampiyon oldu. Bu turnuvada Yashin, şampiyonluğun temel yapı taşı olmuştur. 1960 Avrupa Futbol Şampiyonası’ndan sonra, Real Madrid’in efsane başkanı Santiago Bernabeu, Yashin için şu cümleleri kurmuştu:
“Ona istediği parayı ödemeye hazırım. Ailemin tüm mücevherlerini satıp borca girmem gerekse bile onu almak isterdim. Ancak Bay Yashin için biçilebilecek bir değer yok, tıpkı Prado Müzesi’nde duran ünlü ressamların tabloları gibi.”
1962 Dünya Kupası Yashin için pek iyi geçmez. İyi performans göstermesine rağmen grup aşamalarında ve çeyrek finalde toplam iki tane hatalı gol yer. Tartışılan performansı sonrası, 1963 yılında Ballond’Or ödülünü kazanarak, Ballon d’Or kazanan ilk ve tek kaleci olur. Aynı yıl, İngiltere’nin, Dünya Karması’na karşı oynadığı maçta Yashin, İngiltere karşısında müthiş bir performans gösterir. Bu maçtan sonra Yashin, tüm dünyada “Black Spider” yani “Kara Örümcek” olarak tanınmaya başlar. 1964 yılında, SSCB ile Avrupa Futbol Şampiyonası’nda ikinci olur. 1966 Dünya Kupası’nda, takımını yarı finale kadar taşır ancak Batı Almanya karşısında alınan mağlubiyete engel olamaz. 1966 Dünya Kupası, Yashin’in son Dünya Kupası olur. 1967 yılında milli takımı bıraktığını açıklar ve 1970 yılında, 41 yaşında futbolu bırakma kararı alır. 1971 yılında, kendisi için yapılan jübile maçında Pele, Eusebio, Beckenbauer, Bobby Charlton, Gerd Müller gibi yıldızlar Yashin’i yalnız bırakmazlar. Efsane kaleci futbolu bırakırken, şu cümleleri kurarak penaltı kurtarmanın zevkini bizlere aktarıyordu:
“Yuri Gagarin’i uzayda uçarken izlemekten daha iyi bir his varsa o da iyi bir penaltı kurtarmaktır.”
Futbol Sonrası Yaşamı
Lev Yashin’in ismi, futbolu bıraktıktan sonra farklı cadde, sokak ve devlet binalarına verildi. 1967 yılında, insanlığa ve ülkesine yaptığı katkılardan dolayı Lenin Nişanı ile ödüllendirildi ki bu nişan, Sovyetler Birliği’nin en büyük ikinci nişanıdır. Futbolu bıraktıktan sonra bile, ödüller kazanmaya devam etti. 1988 yılında FIFA’dan özel bir ödül kazandı. 1986 yılında, futbol oynarken yaşadığı diz sakatlığı sonucu bir bacağını kaybetti. 1990 yılında mide kanseri sebebiyle vefat etti.
Lev Yashin’in Futbol Tarihi Açısından Önemi
Yazının başında belirttiğim gibi, Yashin futbolda kültleşmiş bir kaleci anlayışına başkaldırı olmuştur. Kalecilerin, kale çizgisi dışına çıkabileceğini, kale çizgisini dışına çıktıklarında daha iyi performans gösterdiklerini o yıllarda bütün dünyaya göstermiştir. Ayrıca gösterdiği üstün performanslar sonucu çoğu kalecinin idolü olmuştur. Günümüzde, efsanesi olduğu Dinamo Moskova’nın stadyumuna ismi verilmiştir. 2018 yılında Rusya, ev sahipliği yaptığı 2018 Dünya Kupası’na özel çıkardığı 100 Ruble’ninön yüzünde efsanevi kaleciye yer vermiştir. 1994 yılından itibaren FIFA, Altın Eldiven olarak bildiğimiz ödülün ismini Yashin ödülü olarak değiştirmiştir.
Lev Yashin’in İstatistikleri, Başarıları ve Kazandığı Ödüller
- Kariyerinde toplam 812 maç
- 150’den fazla penaltı kurtarışı
- Dinamo Moskova forması ile 326 maç
- Sovyetler Birliği milli futbol takımı forması ile toplam 78 maç
- Dünya Kupaları’nda toplam 12 maç (4 maçta gol yemedi.)
- Toplam 270 maçta kalesini gole kapatma
- SSCB Lig Şampiyonluğu: 1954, 1955, 1957, 1959, 1963
- SSCB Kupası Şampiyonluğu: 1953, 1967, 1970
- Avrupa Futbol Şampiyonası: 1960 (Şampiyonluk), 1964 (İkincilik)
- Futbol Olimpiyat Turnuvası Şampiyonluğu: 1956
- 1960 SSCB Yılın Kalecisi
- 1963 SSCB Yılın Kalecisi
- 1963 Ballon d’Or (bu ödülü alan ilk ve tek kaleci) – 1966 SSCB Yılın Kalecisi
- 1967 Lenin Madalyası
- 1988 FIFA Özel Ödülü
- 1994 FIFA Dünya Kupası Tüm Zamanların Kadrosu’na seçildi.
- 1998 20. Yüzyıl Dünya Takımı’na seçildi.
- 2000 FIFA Yüzyılın Kalecisi
- 2002 FIFA Dünya Kupası Rüya Takımı
- 2003 En İyi Rus Futbolcu Ödülü
KAYNAKÇA
Aras, A. (tarih yok). Modern kalecilik denince: Lev Yaşin. TürkRus: https://www.turkrus.com/343570-modern-kalecilik-denince-lev-yasin-xh.aspx
Aykurt, İ. S. (2021, 10 22). Lev Yaşin: Emek, tutku ve zarafet. SOL Haber: https://haber.sol.org.tr/haber/lev-yasin-emek-tutku-ve-zarafet-316520
Dilmen, D. (2020, 11 23). Az bilinen hikaye: Lev Yashin. Asistanaliz: https://www.asistanaliz.com/az-bilinen-hikaye/az-bilinen-hikaye-lev-yashin-a77682
Wikipedia. (2023, 11 19). Lev Yaşin. Wikipedia: https://tr.m.wikipedia.org/wiki/Lev_Ya%C5%9Fin